Kirmanckî İçin Alarm: “Dil Gitti mi Kimliğin de Gider”

“Kirmanckî İçin Duyarlılık Çalışması Yürütüyoruz”

Diyarbakır’da 2017 yılında kurulan Mezopotamya Dil ve Kültür Araştırma Derneği (MED-DER), Kürtçenin Kurmancî ve Kirmanckî lehçeleri üzerine araştırmalar ve eğitim çalışmaları yürütüyor.

Dernek bünyesinde faaliyet gösteren “Kirmanckî Meclisi”, “Dilimin Kaybolmasını İstemiyorum” kampanyası kapsamında taleplerini Milli Eğitim Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı ve UNESCO gibi kurumlara iletti.

MA’dan Diren Yurtsever’in hazırladığı dosyada konuşan MED-DER Eşbaşkanı Remzi Azizoğlu, her yıl dört dönem kurs açtıklarını ancak Kirmanckîye başvuruların oldukça düşük olduğunu söyledi.

Azizoğlu, yılda 450-500 başvurunun yalnızca onda birinin Kirmanckî için yapıldığını belirterek, “Kirmanckîye yönelik duyarlılık çalışması da yürütüyoruz. Açıklamalarımızı ve çevirilerimizi her iki lehçede yapıyoruz” dedi.

“Çocuklar Konuşmuyorsa Dil Risk Altındadır”

Kirmanckînin ciddi bir yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu vurgulayan Azizoğlu, çocuklar arasında dili konuşma oranının yüzde 8’e kadar düştüğünü ifade etti.

“Bir dili çocuklar konuşmuyorsa kaybolma riski vardır” diyen Azizoğlu, Kirmanckî için kapsamlı bir konferans düzenlenmesi ve çözüm yollarının tartışılması gerektiğini söyledi.

Kirmanckînin standardizasyon sorunu yaşadığına dikkat çeken Azizoğlu, lehçenin bölgeden bölgeye farklılık gösterdiğini ve bu nedenle ortak bir standardın oluşturulmasının önem taşıdığını belirtti.

“Dilin Yaşam ve Ekonomi İçinde Yeri Kalmadı”

Kirmanckî üzerine çalışma yürüten bir diğer kurum ise yaklaşık dört yıldır faaliyet gösteren Dêrsim Dili Edebiyat Derneği oldu.

Dernek Başkanı Ümit Karabulut, yeterli başvuru olmaması ve yaşanan yoğunluk nedeniyle bu yıl kurs açamadıklarını söyledi.

Karabulut, Kirmanckîye yönelik ilginin azalmasının temel nedenlerinden birinin ekonomik ve toplumsal sistem olduğunu ifade ederek, “İnsanlar çocuklarının bu dili öğrenmesinin yaşamlarında bir karşılığı olmadığını düşünüyor” dedi.

Karabulut, Türkçenin ekonomik yaşamın merkezinde bulunduğunu belirterek, Kirmanckînin eğitim, siyaset ve ekonomi alanlarında görünür olmamasının dili zayıflattığını söyledi.

“Dil Gitti mi Başka Bir Şeye Dönüşürsün”

Dil ile kültür ve inancın birbirinden ayrı düşünülemeyeceğini vurgulayan Karabulut, Kirmanckîdeki birçok kavramın ve duygunun başka dillere tam olarak çevrilemediğini ifade etti.

“Dil gitti mi kimliğin ve kişiliğin de gider” diyen Karabulut, özellikle köy yaşamının boşaltılmasıyla birlikte dilin doğal yaşam alanlarının ortadan kalktığını belirtti.

Dersim’de yeni neslin büyük ölçüde Kirmanckî konuşamadığını kaydeden Karabulut, asimilasyon politikalarının yıllar içinde dili ciddi biçimde gerilettiğini söyledi.

“Seçmeli Dersler Yeterli Değil”

Karabulut, Kirmanckînin korunabilmesi için anadilinde eğitimin zorunlu olduğunu belirterek, seçmeli ders uygulamalarının yeterli olmadığını ifade etti.

“Dil; eğitim, yaşam ve ekonomi dili olmalı” diyen Karabulut, yalnızca kısa süreli kurslarla bir dilin korunamayacağını ve kalıcı çözümler için kamusal destek gerektiğini vurguladı.