Bu Ay Gağan, Khal Ayı Olarak Karşılanıyor
⌈Haber Merkezi⌉ Esenler Ana Fatma Cemevi / Esenler Alevi Toplumu, Alevi Kızılbaş inancında yeni yılı karşılama ritüellerinden biri olan Khal Gağan ayına girildiğini hatırlatarak, tutulan oruçların ve edilen niyetlerin Hak katında kabul olması dileğinde bulundu. Yapılan açıklamada, Gağan günlerinin yalnızca bir takvim dönümü değil; paylaşımın, rızalığın ve toplumsal dayanışmanın inançsal ifadesi olduğu vurgulandı.
Dersim’de Aralık Ayının Son Perşembesi Gağan Günü
Dersim’de Aralık ayının son perşembesi Gağan günü olarak kabul ediliyor. Bu günde evlerde hazırlanan niyazlar, Alevi dedesinin duasıyla paylaştırılıyor. “Ya Allah Ya Muhammed Ya Ali” niyazıyla dağıtılan lokmalar, komşudan komşuya ulaştırılarak rızalık temelinde pay ediliyor.
Khal Gağan: Unutulmaya Yüz Tutmuş Bir Dersim Geleneği
“Khal” Kirmancki (Zazaca) dilinde “ihtiyar, yaşlı” anlamına gelirken, “Gağan” ise Aralık ayını ifade ediyor. Khal Gağan, Dersim coğrafyasında Alevi Kirmanclar tarafından yüzyıllardır kutlanan; Sivas, Tunceli, Erzincan, Bingöl ve Muş çevresinde günümüze kadar ulaşabilmiş eski bir gelenek olarak biliniyor.
Gağan kelimesinin kökenine dair net bir bilgi bulunmasa da, Kirmancki’de yılın son ayını ifade etmesi nedeniyle eskinin uğurlanması ve yeni yılın karşılanması anlamını çağrıştırdığı belirtiliyor.
Üç Günlük Oruç Ve Cemler
Khal Gağan, Aralık ayının üçüncü haftasında başlıyor ve Ocak ayının ilk haftasına kadar sürebiliyor. Salı gününden itibaren üç gün boyunca oruç tutuluyor. Bu orucun, yılın zorlu geçebilecek üç ayına dair sembolik bir anlam taşıdığı ifade ediliyor. Pirlerin, mürşitlerin ve dedelerin bulunduğu yerlerde cemler bağlanıyor, toplu niyazlar ediliyor.
Çocuklar Khal Khek Eşliğinde Kapı Kapı Geziyor
Gağan günlerinde çocuklar sabah erken saatlerde kalkarak en güzel elbiselerini giyiyor. “Khal Khek” (İhtiyar Adam) eşliğinde topluca ev ev dolaşıyorlar. Kapılarda “Gağanê Sıma Bımbarek Bo” (Gağanınız kutlu olsun) diyerek şarkılar söylüyor, Khal Khek oyununu oynuyorlar.
Evlerden çocuklara genellikle badem çekirdeği, ceviz, kuru üzüm, kayısı kurusu, un ve benzeri yiyecekler hediye ediliyor.
Toplanan Lokmalar Paylaşılıyor
Gün boyu toplanan yiyecekler köyde belirlenen bir evde pişiriliyor. Artanlar ise yoksul ailelere dağıtılıyor. En çok undan yapılan yemekler tercih ediliyor. Hamur, yağ ve sarımsaklı ayrandan oluşan ve “Zerfet” adı verilen yemek hazırlanarak hep birlikte yeniyor.
Evlerde ayrıca “Pesare” adı verilen çörek ve “Dane” (buğday) pişiriliyor. Dane’nin bir kısmı tüketilip çocuklara dağıtılırken, bir kısmı ise ipe dizilerek hayvanların bulunduğu ağılların direklerine asılıyor. Bunun bereket ve bolluk niyetiyle yapıldığı aktarılıyor.
İnanç Ve Kültürel Hafıza Yaşatılıyor
Açıklamada, Khal Gağan’ın yalnızca bir yılbaşı geleneği olmadığı; Alevi inancında paylaşımın, rızalığın, dayanışmanın ve doğayla uyumlu yaşamın sembolü olduğu vurgulandı. Unutulmaya yüz tutmuş bu geleneğin yaşatılmasının, Dersim Alevi toplumu açısından kültürel hafızanın korunması anlamı taşıdığı ifade edildi.
Sevgili Canlar, yoluna ve ikrarına bağlı olan her Alevi kendisini Alevi Haber Ağı’nın doğal bir muhabir olarak görmelidir.
Oturduğu mahallede, okuduğu okulda, çalıştığı iş yerinde, üyesi olduğu Cemevi’nde ve sokakat haber niteliği taşıyan her durmla ilgili bize görsel veya yazılı haber göndermelidir.
Bu istemimiz Alevi kurum yöneticilerimiz içinde geçerlidir.
Alevi Haber Ağı: Gerçekleri yazacak… Geçekler yazılırken sende katkını sun can…
Saygılar, sevgiler
