Hamburg’da Uluslararası Dersim Tertele Konferansı: Hafıza, Adalet Ve Kimlik Tartışıldı
⌈AHA⌉ Dersim Tertelesi’nin uluslararası düzeyde tanınması, soykırım sonrası toplumlarda hafıza ve adalet arayışının güçlendirilmesi ve kuşaklar boyunca aktarılan travmaların bilimsel yöntemlerle ele alınması amacıyla Almanya’nın Hamburg kentinde iki gün süren kapsamlı bir konferans gerçekleştirildi. Hamburg Parlamentosu ve Hamburg Üniversitesi’nde düzenlenen “21. Yüzyılda Tertele, Alevilik ve Dersim: Soykırım Sonrası Toplumlarda Hafıza, Adalet ve Kimlik” başlıklı konferans, akademisyenleri, hukukçuları, sanatçıları, araştırmacıları, insan hakları savunucularını ve Dersim halkının hafıza mücadelesine duyarlılık gösteren çok sayıda katılımcıyı bir araya getirdi.
12–13 Haziran 2026 tarihlerinde gerçekleştirilen konferansta Dersim Tertelesi; tarihsel, hukuksal, toplumsal, siyasal ve kültürel boyutlarıyla ele alınırken, kolektif hafıza, yüzleşme, travma, onarıcı adalet ve kimlik konularında önemli değerlendirmeler yapıldı. Konferans kapsamında ayrıca resim ve fotoğraf sergileri ile belgesel film gösterimi de gerçekleştirildi.
Etkinlik; Die Linke Hamburg Fraksiyonu ve Hamburg Üniversitesi’nin ev sahipliğinde, Hamburg Eyaleti Politik Eğitim Merkezi (Landeszentrale für politische Bildung Hamburg) ve Stiftung Alevitische Gemeinde Hamburg’un desteğiyle; Tertele: Dersim Genocide Institute girişimi, AABF Kuzey Bölge Temsilciliği, Bergedorf Alevi Kültür Merkezi ve Hamburg Hakevi tarafından organize edildi.
Açılış Hamburg Eyalet Parlamentosu’nda Gerçekleşti
Sunuculuğunu Nevin Sevük’ün üstlendiği ve forum biçiminde düzenlenen konferansın ilk günü Hamburg Eyalet Parlamentosu’nda (Rathaus) gerçekleştirildi.
Açılış konuşmasını yapan Die Linke Hamburg Milletvekili Dr. Sabine Ritter, Dersim Tertelesi’nin Almanya ve Avrupa’da daha görünür hale gelmesi gerektiğini belirterek bu alandaki çalışmaları desteklemeye devam edeceklerini söyledi.
Konferansın organizatörlerinden Tertele: Dersim Genocide Institute adına konuşan Dr. Aras Ergüneş ise Dersim Tertelesi üzerine yürütülen çalışmaların akademik, siyasal ve hukuksal alanlarda sistematik biçimde sürdürülmesinin önemine dikkat çekti.
Hamburg Eyaleti Politik Eğitim Merkezi adına konuşan Eike Pockrandt da soykırım mağdurlarıyla dayanışmanın ve insan hakları çalışmalarının iyileşme süreçleri açısından taşıdığı öneme vurgu yaptı.
AABF Kuzey Bölge Temsilciliği adına konuşan Elif Duman ise Alevilerin tarih boyunca maruz kaldığı katliamları ve Dersim Tertelesi’nin Alevi toplumu açısından taşıdığı tarihsel anlamı anlattı.
Soykırım Sonrası Toplumlarda Hafıza Ve Adalet Tartışıldı
Dr. Yılmaz Kahraman’ın moderatörlüğünde gerçekleştirilen açık forumda; Prof. Dr. Jan İlhan Kızılhan, Prof. Dr. Şefik Tagay, Prof. Dr. Bülent Bilmez, yönetmen Nezahat Gündoğan, yazar Cemal Taş ve uluslararası hukuk uzmanı Rojda Arslan, hafıza inşası, travma, yüzleşme, tanınma stratejileri ve uluslararası hukuk açısından Dersim Tertelesi üzerine kapsamlı değerlendirmelerde bulundu.
Yazar Cemal Taş’ın Kirmanckî/Zazakî dilinde yaptığı sunum ise katılımcılar tarafından özellikle dikkatle takip edildi.
Hamburg Üniversitesi’nde Akademik Oturumlar Düzenlendi
Konferansın ikinci günü Hamburg Üniversitesi’nde gerçekleştirildi. Programın açılışında Hamburg Üniversitesi Alevi Teolojisi Enstitüsü adına konuşan Prof. Dr. Hüseyin Ağuiçenoğlu, hakikat, adalet ve yüzleşme çalışmalarının toplumsal barışın inşasındaki rolüne dikkat çekti.
Tertele: Dersim Genocide Institute adına konuşan Kazım Gündoğan ise son yıllarda Dersim Tertelesi üzerine yürütülen çalışmaların belirgin biçimde arttığını belirterek, tarihsel adaletin sağlanabilmesi için akademik ve hukuksal mücadelelerin daha da güçlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Bergedorf Alevi Kültür Merkezi adına konuşan Elif Mike ise hafızanın korunmasının önemine vurgu yaparak, “Dersim’i unutmadık, çünkü unutmak yaraları derinleştirir; hatırlıyoruz, çünkü adalet, hakikat ve insan onuru ancak hafızayla yaşatılabilir” dedi.
Taner Akçam: “Dersim’i Anlamak İçin Önceki Soykırım Süreçlerini Bilmek Gerekir”
Konferansın açılış dersini veren Prof. Dr. Taner Akçam, Dersim Tertelesi’nin anlaşılabilmesi için Osmanlı’nın son döneminden itibaren yürütülen Hristiyan topluluklara yönelik yok etme politikalarının ve sonrasında gelişen ulus-devlet süreçlerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Akçam, Dersim 1937-38 sürecinin yalnızca askerî bir operasyon olarak ele alınamayacağını; zorunlu iskân, sürgün, nüfus mühendisliği ve kültürel tasfiye politikalarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Tertelenin Tarihsel ve Hukuksal Boyutları Ele Alındı
Dr. Aras Ergüneş’in moderatörlüğünde gerçekleştirilen ilk oturumda Prof. Dr. Bülent Bilmez, Dersim Tertelesi’nin tanımlanmasına ilişkin tartışmaları ele aldı. “Katliam”, “kırım”, “soykırım” ve “Tertele” kavramlarının tarihsel ve siyasal anlamları değerlendirildi.
Uluslararası hukuk uzmanı Rojda Arslan ise Dersim Tertelesi’ni uluslararası soykırım hukuku çerçevesinde değerlendirerek devletin homojenleştirme politikalarına dikkat çekti.
Dr. Yılmaz Kahraman da Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte Alevilerin ve Dersimlilerin yaşadığı kimlik sorunlarını tarihsel bağlamı içerisinde ele aldı.
Bellek, Kimlik ve Travma Üzerine Sunumlar Yapıldı
Nevin Sevük’ün moderatörlüğünü yaptığı ikinci oturumda Prof. Dr. Hatice Keneş Çoban, toplumsal gruplara yönelik nefret söylemlerinin ve yeni ırkçılık biçimlerinin nasıl üretildiğini anlattı.
Yazar Haydar Beltan ise Dersim toplumunun hafızasını ağıtlar aracılığıyla nasıl koruduğunu ve kuşaklar arasında aktardığını değerlendirdi.
Kazım Gündoğan ise Dersim Tertelesi’ni İslamlaştırma ve Türkleştirme politikaları bağlamında ele alarak Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan devlet politikaları arasındaki sürekliliğe dikkat çekti.
Kuşaklararası Travma ve Kayıp Kızlar Tartışıldı
Konferansın son oturumunda Prof. Dr. Jan İlhan Kızılhan, Prof. Dr. Şefik Tagay ve Prof. Dr. Gülnaz Karatay, soykırımların kuşaklar boyunca aktarılan travmatik etkilerini değerlendirdi.
Yönetmen Nezahat Gündoğan ise “Dersim’in Kayıp Kızları” üzerinden, çocukların zorla başka topluluklara aktarılması politikalarının Dersim’deki yansımalarını anlattı.
Sergiler Ve Belgesel Büyük İlgi Gördü
Konferans kapsamında Nezahat Gündoğan’ın yönetmenliğini yaptığı “Hay Way Zaman” belgeseli gösterildi. Ayrıca ressam Aslı Filiz’in “Dersim’in Kayıp Kızları” başlıklı resim sergisi ile Dersim Tertelesi dönemine ait fotoğraf sergisi katılımcılar tarafından yoğun ilgi gördü.
Türkçe ve Almanca olarak gerçekleştirilen konferans, yalnızca geçmişte yaşananları anmakla sınırlı kalmayarak; hafıza, hakikat, adalet, yüzleşme ve iyileşme temelinde ortak ve demokratik bir gelecek inşa etme çağrısıyla sona erdi.
Sevgili Canlar, yoluna ve ikrarına bağlı olan her Alevi kendisini Alevi Haber Ağı’nın doğal bir muhabir olarak görmelidir.
Oturduğu mahallede, okuduğu okulda, çalıştığı iş yerinde, üyesi olduğu Cemevi’nde ve sokakat haber niteliği taşıyan her durmla ilgili bize görsel veya yazılı haber göndermelidir.
Bu istemimiz Alevi kurum yöneticilerimiz içinde geçerlidir.
Alevi Haber Ağı: Gerçekleri yazacak… Geçekler yazılırken sende katkını sun can…
Saygılar, sevgiler
