AHA Haber Merkezi — DEM Parti Dersim Milletvekili Ayten Kordu, 8 Ağustos 1938’de Erzincan’ın Kılıçkaya (Surbahan) köyü ve çevresinden toplanarak Zini Gediği’nde katledilen yaklaşık 97 Kürt Alevi yurttaşın anısının yaşatılması, hakikatin ortaya çıkarılması ve devletin geçmişle yüzleşmesi amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na kapsamlı bir Kanun Teklifi sundu.

“Erzincan Zini Gediği Katliamı ile Yüzleşme, Hafıza ve Hakikatin Sağlanması Hakkında Kanun Teklifi” başlığını taşıyan düzenleme; katliamın bütün yönleriyle araştırılmasını, devlet arşivlerinin açılmasını, bağımsız bir hakikat komisyonu kurulmasını, toplu mezarların bilimsel yöntemlerle tespit edilmesini, mağdurların inançlarına uygun biçimde defnedilmesini, hafıza anıtı ve hafıza merkezi oluşturulmasını ve 8 Ağustos’un “Zini Gediği Katliamını Anma Günü” ilan edilmesini öngörüyor.

Kanun teklifinin genel gerekçesinde, Zini Gediği Katliamı’nın yalnızca geçmişte yaşanmış bir olay olmadığı, hakikatin ortaya çıkarılması, mağdur ailelerin adalet taleplerinin karşılanması ve toplumsal barışın güçlendirilmesi açısından güncelliğini koruyan tarihsel bir yüzleşme meselesi olduğu vurgulandı.

Katliamın Araştırılması ve Hakikatin Ortaya Çıkarılması İsteniyor

Teklifin genel gerekçesinde, 8 Ağustos 1938’de Dersim Tertelesi kapsamında yürütülen askeri operasyonlar sırasında Erzincan’ın Kılıçkaya (Surbahan) köyü ve çevresinden toplanan yaklaşık 97 Kürt Alevi yurttaşın, herhangi bir yargılama yapılmaksızın Zini Gediği’nde topluca katledildiği hatırlatıldı.

Gerekçede, yıllar boyunca ailelerin yaptığı başvurulara rağmen etkin ve bağımsız bir soruşturma yürütülmediği, katliam alanının uzun yıllar yasak bölge ilan edildiği, ailelerin yakınlarını defnetmelerine izin verilmediği ve hayatta kalanların ise zorunlu iskân politikalarıyla memleketlerinden koparıldığı ifade edildi.

TBMM Bünyesinde Hakikat ve Araştırma Komisyonu Kurulması Öneriliyor

Kanun teklifinde, yasanın yürürlüğe girmesinden sonra üç ay içinde TBMM bünyesinde insan hakları uzmanları, tarihçiler, hukukçular, adli tıp uzmanları ve mağdur ailelerinin temsilcilerinden oluşacak “Zini Gediği Hakikat ve Araştırma Komisyonu” kurulması öneriliyor.

Komisyonun;

• Katliamın bütün yönleriyle araştırılması,
• Devlet arşivlerinin incelenmesi,
• Tanıklıkların ve bilimsel verilerin toplanması,
• Toplu mezarların tespit edilmesi,
• Hazırlanacak nihai raporun TBMM’ye sunulması

görevlerini yürütmesi öngörülüyor.

Devlet Arşivlerinin Açılması Talep Ediliyor

Teklifte, Millî Savunma Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı ve ilgili diğer kamu kurumlarında bulunan bütün bilgi ve belgelerin araştırmacıların erişimine açılması isteniyor.

Hiçbir kamu kurumunun, kanunun amacı doğrultusunda bilgi ve belge paylaşımını keyfi biçimde engelleyemeyeceği de teklif metninde açıkça ifade ediliyor.

Toplu Mezarların Açılması ve Alevi İnancına Uygun Defin Hakkı

Kanun teklifinin önemli maddelerinden biri de toplu mezarların bilimsel yöntemlerle araştırılması.

Buna göre, kimlikleri belirlenebilen kişilerin naaşlarının ailelerinin talebi doğrultusunda Alevi inancına uygun biçimde defnedilmesi, kimliği belirlenemeyenlere ilişkin bilgilerin ise oluşturulacak hafıza merkezinde kayıt altına alınması öngörülüyor.

Zini Gediği’ne Hafıza Anıtı ve Hafıza Merkezi Kurulacak

Teklifte, katliamın yaşandığı bölgede “Erzincan Zini Gediği Katliamı ile Yüzleşme ve Hafıza Anıtı” inşa edilmesi, alanın “Hafıza ve Anma Alanı” olarak tescil edilmesi ve korunması isteniyor.

Anıt bünyesinde kurulacak hafıza merkezinde;

• Katliama ilişkin belge ve tanıklıklar,
• Dijital arşiv,
• Sözlü tarih çalışmaları,
• Akademik araştırmalar,
• Sürekli sergiler

yer alacak ve kamuoyunun erişimine açılacak.

8 Ağustos’un “Zini Gediği Katliamını Anma Günü” İlan Edilmesi Öneriliyor

Kanun teklifiyle ayrıca 8 Ağustos’un resmî olarak “Zini Gediği Katliamını Anma Günü” ilan edilmesi öneriliyor.

Kamu kurumları ve yerel yönetimlerin bu kapsamda anma programları, eğitim çalışmaları ve toplumsal farkındalık etkinlikleri düzenleyebilmesinin de yasal güvence altına alınması amaçlanıyor.

Tahrip Edilen Hafıza Mekânlarının Yeniden İnşa Edilmesi İsteniyor

Teklifte, daha önce katliam anısına inşa edilen ancak tahrip edilen anıtların yeniden yapılması, Zini Gediği’ndeki “Ateş Çemberi” hafıza mekânının mağdur ailelerinin belirleyeceği alana taşınarak yeniden inşa edilmesi ve devlet tarafından korunması da talep ediliyor.

“Geçmişle Yüzleşmek Toplumsal Barışın Gereğidir”

Kanun teklifinin genel gerekçesinde, geçmişte yaşanan ağır insan hakları ihlalleriyle yüzleşmenin, hakikatin ortaya çıkarılmasının, mağdurların onurunun iade edilmesinin ve benzer ihlallerin tekrarının önlenmesinin hukuk devleti ilkesinin ve toplumsal barışın gereği olduğu vurgulandı.

Teklifte ayrıca, Kürt Kızılbaş halkının maruz kaldığı bu büyük kırımın gelecek kuşaklara aktarılmasının, toplumsal hafızanın korunması, eşit yurttaşlık anlayışının güçlendirilmesi ve kalıcı bir toplumsal barışın sağlanması açısından hayati önem taşıdığı ifade edildi.