ALEVİLİKTE MODERN KOMÜNAL YAŞAMIN İMKANI
⌈Hüseyin Akkuş -Araştırmacı Yazar⌉
Ontolojik Özgünlük, Rızalık ve Diyalektik Toplumsallık Üzerine Derinleştirilmiş Bir İnceleme
Özet
Bu çalışma, karşılaştırmalı kuramsal analiz yöntemiyle hazırlanmıştır.
Bu makale, Aleviliği teolojik bir inanç sistemi olarak değil; ontolojik, etik ve toplumsal boyutları olan özgün bir yaşam felsefesi olarak ele alarak, bu öğretinin modern komünal yaşam biçimleriyle ilişkisini incelemektedir.
Aleviliğin rızalık, eşitlik, kolektif üretim, doğayla uyum ve yatay örgütlenme ilkeleri; diyalektik materyalist perspektif çerçevesinde analiz edilmiştir.
Makalenin temel iddiası, Aleviliğin tarihsel olarak zaten komünal bir yaşam pratiği ürettiği ve bu pratiğin modern dünyada yeniden inşa edilebilir olduğudur.
Anahtar Kelimeler: Alevilik, rızalık, komünal yaşam, diyalektik materyalizm, toplumsal örgütlenme, kolektivizm
1. Giriş: Modern Krizler ve Alternatif Arayışı
21. yüzyılın küresel sistemi; ekonomik eşitsizlik, ekolojik yıkım, toplumsal yabancılaşma ve anlam krizleriyle karakterize edilmektedir.
Kapitalist üretim ilişkileri, bireyi hem emeğine hem doğaya hem de topluma yabancılaştırmış; insanı parçalanmış bir varoluşa sürüklemiştir. Bu durum yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda ontolojik bir krizdir.
Bu kapsamda, alternatif arayışlar, yalnızca yeni bir ekonomik model değil; aynı zamanda yeni bir yaşam felsefesi gerektirmektedir.
Alevilik, bu noktada tarihsel ve düşünsel bir imkân olarak yeniden değerlendirilmelidir.
2. Aleviliğin Ontolojisi: Doğa, İnsan ve Hakikat
Alevilikte “Hak” kavramı, aşkın bir tanrısal varlıktan ziyade, varlığın kendisini ifade eder. Bu yaklaşım:
Metafizik ikiliği (ruh-madde, tanrı-doğa ayrımı) reddeder.
Bu anlamda Alevilikte ontoloji:
Birlikçi, bütüncül ve diyalektiktir.
“İnsan Hakk’ta, Hak insanda” ifadesi, mistik bir özdeşlikten ziyade, insanın doğa ve toplum içindeki ilişkisel konumunu anlatır.
Bu yaklaşım, diyalektik materyalizm ile paralellikler taşıdığı söylenebilir.
3. Tarihsel Toplumsallık:
Aleviliğin Komünal Hafızası
Alevilik tarihsel olarak merkezi devlet yapılarının dışında gelişmiş; kırsal, yarı-göçer ve dayanışmacı topluluklar içinde yaşam bulmuştur. Bu tarihsel bağlam, Aleviliğin toplumsal karakterini belirlemiştir.
Bu karakterin temel özellikleri şunlardır:
Ortak üretim ve paylaşım
Sözlü kültür üzerinden kolektif bilinç aktarımı
Kadın-erkek görece eşitliği
Hiyerarşik olmayan ilişkiler
Kırklar Meclisi ve Rıza Şehri
kavramları, ilahi anlatılar değil; ideal toplumsal düzenin sembolik ifadeleri olarak değerlendirilmelidir.
4. Rızalık Kavramının Derin Yapısı
Rızalık, Aleviliğin en temel kavramıdır ve yalnızca toplumsal değil, aynı zamanda ontolojik bir içerik taşır.
Rızalık üç düzeyde işler:
1. Bireysel Düzey
Kişinin kendiyle barışık olması, içsel çelişkilerini fark etmesi ve aşması
2. Toplumsal Düzey
İlişkilerin zor yerine gönüllülük temelinde kurulması
3. Doğasal Düzey
İnsanın doğayla uyum içinde yaşaması
Bu yönüyle rızalık, dışsal bir hukuk sistemi değil; içsel bir etik bilinçtir.
5. İktidar Eleştirisi ve Yatay Örgütlenme
Alevilikte iktidar ilişkileri sorgulanır ve sınırlandırılır. Çünkü iktidar:
Tahakküm üretir
Eşitsizlik yaratır
Rızalığı zedeler
Bu nedenle:
Mutlak otorite yoktur
Kararlar ortaklaşa alınır
Bilgi, yönetim hakkı doğurmaz.
Pir, Ana ve Rehber figürleri:
Yönetici değil, yol gösterici ve kolaylaştırıcıdır.
Bu yapı, Murray Bookchin’in komünal demokrasi anlayışıyla önemli paralellikler taşır.
6. Ekonomik Boyut: Paylaşım ve Kolektif Üretim
Alevilikte ekonomik yaşam, birikim ve kâr üzerine değil; ihtiyaç ve paylaşım üzerine kuruludur:
Mülkiyet kutsal değildir
Emek temel değerdir
Paylaşım esastır.
Bu yaklaşım doğrultusunda, Karl Marx’ın kapitalizm eleştirisiyle kesişmektedir.
Çünkü:
Emek metalaşmaz
İnsan üretimin nesnesi haline gelmez
Üretim toplumsal bir etkinliktir.
Modern bir komünal modelde:
Ortak üretim alanları
Kooperatif yapılar
Dayanışma ekonomileri
temel unsurlar olarak ortaya
çıkar.
7. Cem: Toplumsal Meclis ve Etik Alan
Cem, yalnızca bir inanç ritüeli değildir; aynı zamanda:
Toplumsal karar alma alanı
Etik yüzleşme mekânı
Birlik kurma pratiğidir.
Cem’de:
Her birey eşittir
Herkes söz hakkına sahiptir
Kararlar rızalık temelinde alınır
Bu yönüyle Cem, doğrudan demokrasiye dayalı bir toplumsal meclis işlevi görür.
8. Modern Komünal Yaşam: Uygulanabilirlik ve Süreç
Alevilik temelinde modern bir komünal yaşam mümkündür. Ancak bu süreç aşamalı olarak gelişmelidir:
1. Bilinç Dönüşümü
Aleviliğin bir inanç değil, yaşam biçimi olarak kavranması
2. Pratik Deneyimler
Kooperatifler, ortak yaşam alanları, dayanışma ağları
3. Yaygınlaşma
Yerel yapıların birbirine bağlanması
Bu model:
Ekolojik dengeyi gözetmeli
Toplumsal eşitliği esas almalı
Piyasa dışı alanlar oluşturmalıdır.
9. Eleştirel Değerlendirme
Bu modelin önünde bazı yapısal engeller bulunmaktadır:
Kapitalist sistemin baskınlığı
Aleviliğin folklorik ya da dinsel indirgenmesi
Modern kent yaşamının bireyselleştirici etkisi.
Ancak bu engeller, bu modelin gerekliliğini ortadan kaldırmaz; aksine güçlendirir.
10. Sonuç
Alevilik, tarihsel olarak geliştirdiği rızalık, eşitlik ve paylaşım ilkeleriyle modern dünyanın krizlerine karşı güçlü bir alternatif sunmaktadır.
Bu alternatif:
Otorite yerine rızayı
Mülkiyet yerine paylaşımı
Bireycilik yerine toplumsallığı
esas alır.
Sonuç olarak Alevilik:
Bir mezhep değil
Bir inanç kalıbı değil
Bir yaşam felsefesi ve toplumsal modeldir.
Bu model, modern dünyada komünal ve dayanışmacı bir yaşamın yeniden inşası için güçlü bir zemin sunmaktadır.
Kaynakça
Karl Marx (1867). Das Kapital.
Friedrich Engels (1884). Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni.
Murray Bookchin (1982). The Ecology of Freedom.
David Graeber (2013). The Democracy Project.
Ahmet Yaşar Ocak (2011). Alevî ve Bektaşî İnançlarının İslâm Öncesi Temelleri.
İrene Melikoff (1998). Uyur İdik Uyardılar.
Sevgili Canlar, yoluna ve ikrarına bağlı olan her Alevi kendisini Alevi Haber Ağı’nın doğal bir muhabir olarak görmelidir.
Oturduğu mahallede, okuduğu okulda, çalıştığı iş yerinde, üyesi olduğu Cemevi’nde ve sokakat haber niteliği taşıyan her durmla ilgili bize görsel veya yazılı haber göndermelidir.
Bu istemimiz Alevi kurum yöneticilerimiz içinde geçerlidir.
Alevi Haber Ağı: Gerçekleri yazacak… Geçekler yazılırken sende katkını sun can…
Saygılar, sevgiler
