Alevilikte Ahlakın Omurgası: Eline, Diline, Beline Hâkim Olmak
⌈Can Kandemir⌉
Alevilik, yalnızca bir inanç sistemi değil; insan ilişkilerini, toplumsal yaşamı ve hakikatle kurulan bağı düzenleyen bütünlüklü bir ahlak öğretisidir. Bu öğretinin merkezinde yer alan “eline, diline, beline hâkim ol” ilkesi, bireysel erdemin ötesinde, toplumsal rızanın ve kolektif yaşamın etik temelini oluşturur. Aynı bağlamda “gördüğünü ört, düşürdüğünü kaldır, döktüğünü doldur” öğretisi, Alevi yolunun onarıcı, koruyucu ve incitmeyen karakterini tamamlayan bir ahlaki çerçeve sunar. Bu ilkeler, Aleviliğin ikrarla başlayan yol yürüyüşünde, insanın hem kendisiyle hem de toplumla kurduğu ilişkinin sınırlarını belirler.
Eline Hâkim Olmak: Mülkiyet Değil Rızalık Esastır
Alevilikte “el”, yalnızca fiziksel bir uzuv değil; emeği, mülkiyeti ve başkasının hakkına yaklaşımı simgeler. Eline hâkim olmak, başkasının lokmasına göz dikmemek, rızasız mala el uzatmamak demektir. Bu anlayış, Alevi toplumlarında neden “rızasız lokma yenmez” ilkesinin bu kadar güçlü olduğunu açıklar. Dergâhlara “eğri bir odun bile sokulmaması”, yalnızca sembolik bir anlatı değil; Alevi ahlakının somut bir pratiğidir. Bu tutum, bireysel dürüstlüğün ötesinde, toplumsal güvenin ve ahlaki sürekliliğin korunması anlamına gelir. Eline sahip olmayanın, yola sahip çıkamayacağı kabul edilir.
Diline Hâkim Olmak: Söz Yaradır, Söz Şifadır
Alevilikte dil, hakikatin taşıyıcısıdır. Diline hâkim olmak; yalan söylememek, dedikodu yapmamak, iftira atmamak ve başkasını incitecek sözden kaçınmak anlamına gelir. Çünkü Alevi öğretisinde söz, yalnızca bir ifade aracı değil; toplumsal ilişkileri kuran ya da bozan bir güçtür. “Gördüğünü ört” öğretisi tam da burada devreye girer. Alevi yolu, teşhir eden değil, koruyan bir ahlakı esas alır. Başkasının kusurunu açığa vurmak değil, onu örterek insan onurunu muhafaza etmek makbuldür. Bu, suçla yüzleşmeyi reddetmek değil; insanı yok ederek değil, onararak yol yürümek anlayışıdır.
Beline Hâkim Olmak: İlişkide Sınır, Niyette Temizlik
Beline hâkim olmak, Alevilikte cinselliğin inkârı değil; sorumlulukla, rızayla ve ahlaki sınırlar içinde yaşanması demektir. Bu ilke, insan ilişkilerinde sömürünün, istismarın ve güç kullanımının önüne geçmeyi amaçlar. Alevi yolunda insan, nefsini terbiye etmeden hakikate ulaşamaz. Bu nedenle beline sahip olmak, yalnızca bireysel bir erdem değil; toplumsal güvenin ve yol içi eşitliğin ön koşuludur.
Düşürdüğünü Kaldırmak, Döktüğünü Doldurmak: Onarıcı Ahlak
“Düşürdüğünü kaldır, döktüğünü doldur” öğretisi, Aleviliğin cezalandırıcı değil, onarıcı bir etik anlayışa sahip olduğunu gösterir. İnsan hata yapabilir; esas olan, hatada ısrar etmek değil, zararı telafi etmektir. Bu anlayış, ikrar kültürüyle doğrudan bağlantılıdır. İkrar veren can, yalnızca söz vermiş olmaz; sorumluluk alır. Yol, hatasızlık değil; hatayla yüzleşme ve onu düzeltme cesareti ister.
Toplumsal Demokratik Alevi Hareketi Açısından Ahlak
Bu ilkeler, yalnızca bireysel yaşam için değil; Toplumsal Demokratik Alevi Hareketi’nin programı, tüzüğü ve ilkeleri açısından da belirleyicidir. Alevi değerleriyle bağdaşmayan ilişkiler; çıkarcılık, ikiyüzlülük, rızasızlık ve ahlaki aşınma, hareketin toplumsal meşruiyetini zedeler. Alevi yolunda örgütlülük, ikrarla yürür. Dürüstlük, doğruluk ve rızalık, yalnızca teorik söylemler değil; pratik yaşam ölçütleridir. Bu ölçütler terk edildiğinde, yol değil; yalnızca ad taşıyan bir yapı kalır.
Yol, İnsanla Yürür
Alevilikte ahlak, soyut bir öğreti değil; yaşanan, sınanan ve her gün yeniden kurulan bir pratiktir. Eline, diline, beline hâkim olmayan; gördüğünü örtmeyen, düşürdüğünü kaldırmayan, döktüğünü doldurmayan bir anlayış, Alevi yolunun özüyle bağdaşmaz. Yol, insanı incitmeden yürümeyi öğretir. Çünkü Alevilikte hakikat, ancak rızalıkla ve ahlakla görünür olur.
Sevgili Canlar, yoluna ve ikrarına bağlı olan her Alevi kendisini Alevi Haber Ağı’nın doğal bir muhabir olarak görmelidir.
Oturduğu mahallede, okuduğu okulda, çalıştığı iş yerinde, üyesi olduğu Cemevi’nde ve sokakat haber niteliği taşıyan her durmla ilgili bize görsel veya yazılı haber göndermelidir.
Bu istemimiz Alevi kurum yöneticilerimiz içinde geçerlidir.
Alevi Haber Ağı: Gerçekleri yazacak… Geçekler yazılırken sende katkını sun can…
Saygılar, sevgiler
