Fenomen – Noumenon ile Zâhir – Bâtın Arasında
⌈Burhan Arslan⌉
Kant’ın fenomen dediği şey, insanın dünyayla karşılaşma biçimidir:
ışık gözümüze düşer, ses kulağımıza ulaşır, dokunma deriye değerek anlam kazanır.
Dünya, zihnin süzgecinden geçerek bize görünür.
Alevi-Bektaşi öğretisinde buna benzer bir ayrım vardır:
Zâhir (görünen, dış yüzey)
Bâtın (iç hakikat, öz)
Fenomen, bir bakıma zâhirdir:
Hakikatin insan bilincine yansıyan görünüşü.
Noumenon ve Hakikat: Kendinde Şey mi, Hakk’ın Tecellisi mi?
Kant’a göre noumenon, şeyin kendisidir—
ama insan onu tam olarak bilemez.
Alevi-Bektaşi düşüncesinde ise bu “kendinde şey”, Hakikat kavramıyla karşılanır.
Hakikat, yalnızca akılla kavranan bir nesne değil;
yaşanan, sezilen ve yol ile idrak edilen bir varoluş halidir.
Kant’ın noumenonu:
Bilinemeyen ama varsayılan öz
Alevi-Bektaşi Hakikati:
Yol yürüyene açılan, insanın kendinde tecelli eden öz
Burada önemli fark şudur:
Kant’ta noumenon epistemolojik bir sınırdır.
Alevilikte hakikat, mistik ve ontolojik bir birleşmedir.
Vahdet-i Vücud: Fenomen ile Noumenon’un Aşılması
Vahdet-i Vücud (Varlığın Birliği) öğretisi der ki:
Görünen de, görünmeyen de aynı varlığın farklı yüzleridir.
Burada Kant’ın ikiliği aşılır.
Fenomen ve noumenon ayrımı bir perde metafiziğine dönüşür:
Fenomen → Hakk’ın suretleri
Noumenon → Hakk’ın özü
Ama öz ile suret ayrı varlıklar değildir;
aynı varlığın tecelli halleridir.
Edebi Bir İmgeyle
Fenomen, suya düşen ay ışığı gibidir.
Işık titrer, dalgalanır, gözle görülür.
Noumenon ise gökteki ayın kendisidir.
Ama Alevi-Bektaşi düşüncesinde ay ile sudaki yansıma aynı nurdandır.
İnsan, suya bakarak aya yürür;
yol yürüdükçe ayı kendinde bulur.
İnsan-ı Kâmil ve Bilgi Meselesi
Kant:
İnsan fenomen dünyasında yaşar, noumenonu bilemez.
Alevi-Bektaşi irfanı:
İnsan yol ile kemale ererse, Hakikati kendinde idrak eder.
“İnsan-ı Kâmil”, zâhir ile bâtını birleştiren varlıktır.
Yani burada bilgi yalnız akıl değil, yaşanmış varoluştur.
Kısa Karşılaştırma Tablosu
Kant – Alevi-Bektaşi
Fenomen – Zâhir (görünen)
Noumenon – Bâtın / Hakikat
Bilinemeyen öz- Yol ile sezilen hakikat
İkili ontoloji-Vahdet-i vücud (birlik ontolojisi)
Felsefi Bir Sonuç
Kant, insanın dünyaya bakarken zihinsel bir perde olduğunu söyler.
Alevi-Bektaşi düşüncesi ise bu perdenin aşılabilir olduğunu savunur.
Kant için gerçeklik bir sınırdır;
Alevilik için gerçeklik bir yoldur.
Sevgili Canlar, yoluna ve ikrarına bağlı olan her Alevi kendisini Alevi Haber Ağı’nın doğal bir muhabir olarak görmelidir.
Oturduğu mahallede, okuduğu okulda, çalıştığı iş yerinde, üyesi olduğu Cemevi’nde ve sokakat haber niteliği taşıyan her durmla ilgili bize görsel veya yazılı haber göndermelidir.
Bu istemimiz Alevi kurum yöneticilerimiz içinde geçerlidir.
Alevi Haber Ağı: Gerçekleri yazacak… Geçekler yazılırken sende katkını sun can…
Saygılar, sevgiler
