Aleviliği Asimilasyondan Korumak: Yol’un Hakikati ve Ramazan Tartışması
[Hasan Subaşı ]
Alevilik tarih boyunca yalnızca bir inanç sistemi değil, aynı zamanda bir yol, bir yaşam felsefesi ve bir hakikat öğretisi olarak var olmuştur. Bu nedenle Aleviliği herhangi bir mezhebin alt başlığı ya da başka bir inanç sisteminin varyantı olarak tanımlamak, onun tarihsel, inançsal ve kültürel özgünlüğünü görmezden gelmek anlamına gelir.
Alevilik, kendi ritüelleri, kendi erkânı, kendi ibadet anlayışı, kendi inanç önderleri ve kendi sözlü geleneği olan özgün bir inanç yoludur. Bu yolun temelinde insan merkezli bir ahlak anlayışı, varlığın birliği düşüncesi ve toplumsal eşitlik ilkesi yer alır. Alevi öğretisinin merkezinde dogmatik ibadetler değil, insanın olgunlaşması, hakikati araması ve toplumsal adaleti savunması vardır.
Ancak tarihsel süreç içerisinde Alevilik sürekli olarak asimilasyon baskılarıyla karşı karşıya kalmıştır. Bu asimilasyon yalnızca siyasal baskı biçiminde değil, aynı zamanda inanç pratiklerinin dönüştürülmesi ve Aleviliğin başka dini kalıplar içine yerleştirilmesi yoluyla da gerçekleşmiştir.
Bugün en çok tartışılan konulardan biri de bu bağlamda Ramazan pratiğinin Alevilik içinde meşrulaştırılmaya çalışılmasıdır.
Bu noktada açık ve net bir gerçek vardır:
Alevilikte Ramazan orucu yoktur.
Alevilikte Ramazan Bayramı yoktur.
Alevilikte Ramazan Cemi yoktur.
Ramazan orucu, Sünni ve Şii İslam geleneğine ait bir ibadet biçimidir. Bu inanç toplulukları kendi inançlarının gereğini yerine getirmektedir ve buna saygı duymak Alevi öğretisinin gereğidir. Ancak başka bir inanç pratiğinin Alevilik adına uygulanması, Aleviliğin kendi erkânının yerine geçirilmesi anlamına gelir ki bu durum asimilasyonun en açık biçimlerinden biridir.
Alevi inanç sistemi kendi özgün ibadet anlayışına sahiptir. Alevilikte ibadet yalnızca ritüellerle değil, ahlaki ve toplumsal sorumluluk bilinciyle tanımlanır. Bu anlayış, Alevi ozanlarının ve yol önderlerinin sözlerinde açık biçimde ifade edilmiştir.
Seyyid Nesimi’nin dizeleri bu hakikati açık bir biçimde dile getirir:
“Tahmüldür abdestimiz, sabırdır namazımız
On ikidir orucumuz, Ramazan’a benzemez.”
Bu sözler, Alevi öğretisinin ibadet anlayışını sabrı, dayanışmayı ve hakikate yönelmeyi esas alan bir çerçeveye yerleştirir. Burada ibadet, belirli ritüelleri tekrar etmekten çok, insanın kendisini dönüştürmesi ve toplumsal sorumluluk bilinci geliştirmesi anlamına gelir.
Alevi öğretisinin temelinde insan vardır. Bu nedenle Alevilikte cennet ve cehennem gibi ödül-ceza merkezli dini anlatılar belirleyici değildir. Alevi ozanlarının deyişlerinde bu yaklaşım açıkça görülür:
“İbreti emelim insan hizmet
Eşim bana huri, evim de cennet.”
Bu dizeler Aleviliğin metafizik bir kurtuluş değil, daha çok insana hizmet etmeyi ve toplumsal ahlakı merkeze aldığını gösterir.
Alevi düşüncesinin bu yönü Yunus Emre’nin sözlerinde de karşımıza çıkar:
“Din ve millet sorarsan ise
Aşıklara din ne hacet.”
Bu sözler, Aleviliğin katı kimlik kategorilerinden ziyade insanı ve hakikati merkeze alan evrensel bir anlayışa dayandığını ifade eder. Alevi öğretisinde hakikat yalnızca belirli bir dinin sınırları içinde değil, insanın varoluşu ve evrensel etik değerler içinde aranır.
Aleviliğin özgünlüğünü koruyan en önemli kültürel unsurlardan biri de saz ( Bağlama) ve deyiş geleneğidir. Saz yalnızca bir müzik aleti değildir; Alevi inanç dünyasında hakikatin sesi ve yolun hafızasıdır. Bu nedenle Aleviler sazı “telli Kur’an” olarak adlandırmıştır.
Bu durum Aleviliğin yazılı dogmalar yerine sözlü kültür, şiir ve müzik aracılığıyla aktarılan bir hakikat geleneği olduğunu gösterir.
Bugün Aleviliğin karşı karşıya olduğu en büyük sorunlardan biri, bu özgün yolun başka dini kalıplar içinde eritilmesi tehlikesidir. Ramazan pratiğinin Alevi inancı adına meşrulaştırılması, yalnızca bir ibadet meselesi değil; Aleviliğin tarihsel kimliği ve kültürel, inançsal varlığı açısından da kritik bir tartışmadır.
Alevi öğretisi başka inançlara saygıyı esas alır. Ancak bu saygı, kendi inanç kimliğinden vazgeçmek anlamına gelmez.
Alevilik bir mezhep değildir.
Alevilik başka bir inancın alt yorumu değildir.
Alevilik kendi erkânı, kendi ibadeti ve kendi hakikat anlayışı olan özgün bir yoldur.
Bu nedenle Aleviliği korumak, yalnızca bir inancı korumak değil; aynı zamanda yüzyıllardır süren bir kültürü, bir hafızayı ve bir hakikat arayışını korumak anlamına gelir.
Alevi ozanlarının ve yol erenlerinin bize bıraktığı en önemli miras da budur.
Als
Alevi inancını ve yolunu korumak, asimilasyona karşı direnmek ve Aleviliğin özgünlüğünü savunmaktır.
Sevgili Canlar, yoluna ve ikrarına bağlı olan her Alevi kendisini Alevi Haber Ağı’nın doğal bir muhabir olarak görmelidir.
Oturduğu mahallede, okuduğu okulda, çalıştığı iş yerinde, üyesi olduğu Cemevi’nde ve sokakat haber niteliği taşıyan her durmla ilgili bize görsel veya yazılı haber göndermelidir.
Bu istemimiz Alevi kurum yöneticilerimiz içinde geçerlidir.
Alevi Haber Ağı: Gerçekleri yazacak… Geçekler yazılırken sende katkını sun can…
Saygılar, sevgiler
