YAŞAMAK VE SEVMEK
⌈Hüseyin Akku – Bağımsız Araştırmacı⌉
Alevi Düşüncesi ve Sosyal Adalet Perspektifinden Sevginin Toplumsal Anlamı
Sevgi, insan varoluşunun temel deneyimlerinden biri olmakla birlikte yalnızca bireysel bir duygu olarak değil, toplumsal ilişkilerin ve etik değerlerin kurucu bir unsuru olarak değerlendirilmelidir.
Modern kapitalist toplumlarda piyasa ilişkilerinin insan ilişkilerini dönüştürdüğü ve sevginin zaman zaman sahip olma ve mülk edinme biçimlerine indirgenebildiği görülmektedir.
Bu çalışma, sevgi kavramını Alevi düşüncesi ve sosyal adalet perspektifinden ele alarak sevginin toplumsal, etik ve dönüştürücü boyutlarını tartışmayı amaçlamaktadır.
Karl Marx, Friedrich Engels ve Erich Fromm’un sevgi ve insan ilişkilerine dair yaklaşımları ile Alevi öğretisinin insan merkezli etik anlayışı birlikte değerlendirilmiştir.
Çalışma, sevginin hem bireysel hem de toplumsal özgürleşmenin önemli bir unsuru olduğunu ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler: sevgi, Alevilik, sosyal adalet, etik, toplumsal ilişkiler
Giriş
“İnsan dediğin bir buğday tarlası gibi olmalı /
Esti mi rüzgar bir değil milyonlar için esmeli /
Bir tek meyve veren dalı kesmeli /
İnsan dediğin derya misali /
Üstünde milyonlarca dalga /
İçinde kıyametler kopmalı /
İnsan dediğin derya misali /
Uçsuz bucaksız olmalı.”
(Bedri Rahmi Eyüboğlu)
Sevinçle, sevdayla, umutla, inançla yüklü sözler…
İnsanlık tarihi boyunca sevgi, hem bireysel hem de toplumsal yaşamın temel değerlerinden biri olarak düşünülmüştür.
Sevgi, yalnızca bireyler arasındaki duygusal bağları ifade etmekle kalmaz; aynı zamanda insanların dünyayla, doğayla ve toplumla kurdukları ilişkilerin etik temelini oluşturur.
Modern toplumlarda ekonomik ve toplumsal ilişkilerin giderek piyasa mantığı tarafından belirlenmesi, insan ilişkilerinin niteliğini de dönüştürmektedir.
Kapitalist üretim ilişkilerinin egemen olduğu toplumlarda bireyler arasındaki ilişkiler çoğu zaman değişim değeri üzerinden şekillenmekte, bu durum duygusal ve etik alanı da etkilemektedir.
Bununla birlikte insanlık tarihinin farklı düşünce gelenekleri, sevgi ve dayanışmayı toplumsal yaşamın kurucu değerleri olarak ele almıştır. Bu geleneklerden biri de Anadolu’da gelişen Alevi düşüncesidir. Alevi öğretisi, insanı merkeze alan, eşitlik ve paylaşım ilkesine dayanan etik bir dünya görüşü ortaya koymaktadır.
Sevginin Toplumsal Boyutu
Sevgi çoğu zaman bireysel bir duygu olarak değerlendirilse de, toplumsal bağlamdan bağımsız düşünülemez. İnsanların sevme biçimleri, içinde yaşadıkları toplumsal yapıların ve değer sistemlerinin etkisi altında şekillenir.
Modern kapitalist toplumlarda piyasa ilişkileri yalnızca ekonomik alanı değil, sosyal ve kültürel alanı da belirleyen bir mekanizma haline gelmiştir. Bu durum insan ilişkilerinin niteliğini de dönüştürmektedir. Nitekim Erich Fromm bu durumu şu şekilde ifade eder:
“Tüm yönelimlerin merkezini pazarın oluşturduğu, maddi başarıların en önemli değer olduğu bir uygarlıkta, insanlar arasında sevgi ilişkilerinin de meta ve emek pazarını yöneten aynı değişim yolunu izlemesine şaşmak için pek az neden vardır.”
Bu yaklaşım, modern toplumda sevginin dahi piyasa mantığının etkisi altında biçimlenebileceğini göstermektedir. Böyle bir toplumsal yapı içinde sevgi, karşılıklı dönüşüm ve paylaşım ilişkisi olmaktan çıkarak kimi zaman sahip olma ve kontrol ilişkisine dönüşebilmektedir.
Alevi Düşüncesinde Sevgi ve İnsan
Alevi düşüncesinde sevgi, yalnızca bireysel bir duygu değil, aynı zamanda insanın hakikatle ve toplumla kurduğu ilişkinin temelidir. Alevi öğretisinde insan, Tanrısal hakikatin yeryüzündeki yansıması olarak görülür. Bu nedenle insanı incitmemek, Alevi etik anlayışının merkezinde yer alır.
Anadolu Aleviliğinin en önemli düşünürlerinden Hacı Bektaş Veli, insan merkezli bu yaklaşımı şu sözle ifade eder:
“İncinsen de incitme.”
Bu anlayış, sevginin yalnızca bireysel bir duygu değil, aynı zamanda toplumsal bir sorumluluk olduğunu göstermektedir. Alevi öğretisinde insanın değeri, başkalarıyla kurduğu ilişkilerin niteliğiyle ölçülür.
Bütün evren semah döner
Aşkından güneşler yanar
Aslına ermektir hüner
Beş vakitle avunmayız
Canan bizim canımızdır
Teni bizim tenimizdir
Sevgi bizim dinimizdir
Başka dine inanmayız
Hüda’yım, Hüda’mız var
Dost elinden bademiz var
Muhabbetten gıdamız var
Ölüm ölür biz ölmeyiz
(Aşuk Hüdai)
Burada “din” metaforik olarak sevgi ve insanlık anlayışı için kullanılmıştır.
“Başka dine inanmayız” derken, Alevi inancında vurgulanan evrensel sevgi, insan sevgisi ve eşitlik anlayışı kastedilir; teokratik dogmalara değil, ahlak ve insan sevgisine dayalı bir yaşam biçimine bağlılık ifade edilir.
Sosyal Adalet ve Sevgi
Sevgi, yalnızca bireyler arasındaki duygusal ilişkilerle sınırlı değildir. Aynı zamanda toplumsal adalet ve eşitlik arayışının da önemli bir motivasyon kaynağıdır.
Seveni de sevileni de değiştiren bir üretim olması gereken sevgi, özel mülkiyet dünyasında mülk edinme biçimlerinden biri haline dönüşür. Kapitalizm koşullarında sevgi çoğu zaman bir el koyma tarzına dönüşür.
Karl Marx, insan ilişkilerinin özgür ve karşılıklı bir nitelik taşıması gerektiğini vurgularken sevgiye de bu çerçevede yaklaşır:
“İnsanlarla ve doğayla her ilişkiniz, sizin iradenizin nesnesi olan gerçek bireysel yaşamınızın en net yansıması olmalıdır. Eğer sevginiz sevgi doğurmuyorsa bu, sevginizin sevgi üretmediği anlamını taşır. Eğer seven kişi olarak yaşamınızı ortaya koyuyor ama sevilen bir kişi olamıyorsanız, sevginiz güçsüzdür “
Bu yaklaşım, sevginin yalnızca bireysel bir duygu değil, aynı zamanda insanın özgürleşme sürecinin bir parçası olduğunu göstermektedir.
Friedrich Engels ise modern toplumda aşk ve evlilik ilişkilerinin ekonomik koşullardan bağımsız düşünülemeyeceğini vurgular. Engels’e göre tarihsel olarak aşk ilişkilerinin biçimi toplumsal üretim ilişkileriyle yakından bağlantılıdır (Engels).
Bu bağlamda sevgi, yalnızca bireysel bir duygu değil; eşitlik, özgürlük ve dayanışma gibi değerlerle birlikte düşünülmesi gereken toplumsal bir ilişkidir.
Alevi düşüncesinde de benzer bir yaklaşım görülür. Alevi öğretisinde lokmanın paylaşılması, cemlerde eşitliğin esas alınması ve toplum içinde dayanışmanın teşvik edilmesi, sevginin toplumsal bir ilke olarak kabul edildiğini göstermektedir (Melikoff).
Sonuç
Yaşamak sevmektir. Sevmenin devrimci yaşamak olduğu söylenebilir. Devrimci birey için sevgi yalnızca bireysel bir duygu değil, aynı zamanda etik bir ölçüdür.
Sevgi, insan varoluşunun en temel deneyimlerinden biridir. Ancak sevgi yalnızca bireysel bir duygu olarak değil, toplumsal ilişkiler içinde şekillenen etik bir değer olarak değerlendirilmelidir.
Modern kapitalist toplumlarda piyasa ilişkilerinin insan ilişkilerini dönüştürmesi, sevginin anlamını ve niteliğini de etkilemektedir.
Buna karşılık hem eleştirel sosyal teori hem de Alevi düşüncesi, sevginin paylaşım, eşitlik ve dayanışma temelinde yeniden düşünülmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Bu perspektiften bakıldığında sevgi, yalnızca bireysel bir duygu değil; aynı zamanda sosyal adalet arayışının ve insanî özgürleşmenin önemli bir unsurudur.
Dolayısıyla sevgi, insanın hem bireysel hem de toplumsal yaşamını kuran temel değerlerden biri olarak değerlendirilmelidir.
“Seni düşünmek güzel şey, / ümitli şey, / dünyanın en güzel sesinden / en güzel şarkıyı dinlemek gibi bir şey … / Fakat artık ümit yetmiyor bana, / ben artık şarkı dinlemek değil, şarkı söylemek istiyorum.”
(Nazım Hikmet)
Kaynakça
Engels, F. (2010). Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni. Ankara: Sol Yayınları.
Fromm, E. (2019). Sevme Sanatı. İstanbul: Payel Yayınları.
Hacı Bektaş Veli. (2007). Makalat. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
Marx, K. (1975). Economic and Philosophic Manuscripts of 1844. Moscow: Progress Publishers.
Melikoff, I. (1998). Uyur İdik Uyardılar: Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları. İstanbul: Cem Yayınları.
Sevgili Canlar, yoluna ve ikrarına bağlı olan her Alevi kendisini Alevi Haber Ağı’nın doğal bir muhabir olarak görmelidir.
Oturduğu mahallede, okuduğu okulda, çalıştığı iş yerinde, üyesi olduğu Cemevi’nde ve sokakat haber niteliği taşıyan her durmla ilgili bize görsel veya yazılı haber göndermelidir.
Bu istemimiz Alevi kurum yöneticilerimiz içinde geçerlidir.
Alevi Haber Ağı: Gerçekleri yazacak… Geçekler yazılırken sende katkını sun can…
Saygılar, sevgiler
